මේ ලිපියේ
අපේ මන්දාකිණියේ තාරකා විවිධ වර්ණවලින් දිස්වෙනවා. Betelgeuse වගේ සුපිරි දැවැන්ත තාරකා රතු පැහැයෙන් දිලිසෙද්දී, Rigel වගේ තාරකා දීප්තිමත් නිල්-සුදු පාටින් දිස්වෙනවා. ඒත් තාරකා වර්ණ අතරින් නැති එකම පාට කොළ බවයි මෙතෙක් සැලකුණේ.
දැන් තාරකා විද්‍යාඥයන් ඒ රීතියට වෙනස් තාරකාවක් හඳුනාගෙන තිබෙනවා. පෘථිවියේ සිට ආලෝක වර්ෂ 280ක් පමණ දුරින් පිහිටි WD J1330+6435 නම් white dwarf තාරකාව ළඟින් බලන්න පුළුවන් වුණොත් කොළ පාටින් පෙනෙනු ඇති බව නව අධ්‍යයනයක් කියනවා.
තාරකා සාමාන්‍යයෙන් කොළ නොවන්නේ ඇයි?
තාරකාවක පාට තීරණය වන්නේ එහි දෘශ්‍යමාන පෘෂ්ඨයේ උෂ්ණත්වයෙනුයි. උණුසුම් තාරකා වැඩිපුර නිල් ආලෝකයත්, සීතල තාරකා වැඩිපුර රතු ආලෝකයත් විමෝචනය කරනවා. එහෙත් ඒ සෑම තාරකාවක්ම අනෙක් තරංග ආයාමවලිනුත් බොහෝ ආලෝකයක් පිට කරනවා. උපරිම විමෝචනය කොළ තරංග ආයාමවල තිබෙන තාරකාවලින් පවා රතු, නිල් ආලෝකය විශාල ප්‍රමාණයක් පිටවෙනවා. මේ සියලු පාට එකතු වී තාරකාව පෙනෙන්නේ කොළ නොව සුදු පාටින්.
White dwarf තාරකාවලටත් මේ රීතිය අදාළ වෙනවා කියලයි බලාපොරොත්තු වන්නේ. සූර්යයා වැනි තාරකාවල ඉන්ධන ඉවර වී පිටත ස්ථර ඉවත් වූ පසු ඉතිරි වන ඝන කොටස්වලට තමයි white dwarf කියන්නේ. දැවී අවසන් වූ මේ හරයන් ඉතා උණුසුම්; සෙමින් සිසිල් වන අතරේ සුදු-රත් පැහැයෙන් දිලිසෙනවා.
අධ්‍යයනයෙන් හමු වූ දේ
වෝර්වික් විශ්වවිද්‍යාලයේ (University of Warwick, UK) මාක් හොලන්ඩ්ස් (Mark Hollands) ප්‍රමුඛ පර්යේෂකයෝ මේ තාරකා ශේෂවල පෙනුම විමර්ශනය කළා. නිරීක්ෂණත් ගණනයනුත් යොදාගෙන තාරකා විමෝචනය කරන ආලෝකය විස්තර කළ ඔවුන්, මිනිසුන්ට ළඟින් දකින්න ලැබුණොත් ඒවා පෙනෙන ආකාරයත් ඇස්තමේන්තු කළා.
පෘථිවියේ සිට ආලෝක වර්ෂ 65ක් ඇතුළත පිහිටි white dwarf 152ක සාම්පලයක් පරීක්ෂා කළ විට බොහොමයක් නමට ගැළපෙන සේ සුදු පාටින් තිබුණා. එහෙත් කිහිපයක් අසාමාන්‍ය පාට පෙන්වා තිබෙනවා: කහ පාට දෙකක් සහ රෝස පාට තුනක්. මේ සාම්පලයෙන් එහා බැලූ විට වර්ණ විවිධත්වය තවත් වැඩි බව පෙනී ගියා. සියුම් රෝස, දම් පාටවල සිට තද කහ, ලයිම් කොළ දක්වා පාට රාශියක් හමු වුණා.
පාට වෙනස් වන හේතුව
සූර්යයාගේ ආලෝකය එහි පෘෂ්ඨයෙන් බොහෝ දුරට බාධාවකින් තොරව පිටතට එනවා. ඒත් white dwarf වටා ඇති අතිශය ඝන වායුගෝලවල මූලද්‍රව්‍යවලට පුළුල් තරංග ආයාම පරාසයක් අවශෝෂණය කරන්න පුළුවන්.
බර්මින්හැම් විශ්වවිද්‍යාලයේ (University of Birmingham, UK) ජෙනී ෆ්‍රෙන්ච් (Jenni French) මේ අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ නොවූවත් කියන්නේ, බොහෝ white dwarf වායුගෝලවල ඇත්තේ හයිඩ්‍රජන් සහ හීලියම් පමණක් බවයි. කාබන් අඩංගු වඩාත් අසාමාන්‍ය ඒවා රෝස සහ දම් පාටින් පෙනෙන බව මෙයින් පෙනෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස කාබන් බහුල WD J1011+2845 white dwarf තාරකාව සැල්මන් රෝස පාටින් පෙනෙනු ඇති.
WD J1330+6435 වැනි තාරකාවල වායුගෝල බරින් වැඩි මූලද්‍රව්‍යවලින් දූෂිත වී තිබෙනවා; ඒවා කහ සහ කොළ පැහැ ගන්නවා. මේ තාරකාවේ වායුගෝලය බොහෝ දුරට හීලියම්වලින් සැදී ඇතත්, සෝඩියම්, කැල්සියම්, ලිතියම් ද අඩංගුයි. මේ මූලද්‍රව්‍ය පැමිණියේ තාරකාවේ ග්‍රහ පද්ධතියේ පාෂාණමය සුන්බුන්වලින් බවත්, ඉන් අඩුම තරමින් කොටසක් මේ මළ තාරකාව වෙත සර්පිලාකාරව වැටී ඇති බවත් සැලකෙනවා.
සාමාන්‍යයෙන් සෝඩියම් අවශෝෂණය කරන්නේ පටු තරංග ආයාම පරාසයක් පමණයි. එහෙත් මේ ඝන වායුගෝලයේ සෝඩියම් සහ හීලියම් පරමාණු නිතර ගැටීම නිසා සෝඩියම් පරමාණුවල ශක්ති මට්ටම් තාවකාලිකව වෙනස් වෙනවා. එවිට ඒවා අවශෝෂණය කරන තරංග ආයාම පරාසය පුළුල් වී, සාමාන්‍යයට වඩා බොහෝ වැඩි තැඹිලි ආලෝකයක් ඉවත් වෙනවා. වර්ණාවලියේ දම් කෙළවරේදී කැල්සියම් පරමාණුත් එලෙසම හැසිරෙනවා. තැඹිලි සහ දම් ආලෝකයෙන් විශාල කොටසක් ඉවත් වූ විට ඉතිරි වන ආලෝකය chartreuse නම් කොළ පාටක් ගන්නවා. කොළ පැහැයක් ඇති, එහෙත් ඊට වඩා සැහැල්ලු වර්ණයක් ඇති තවත් white dwarf දෙකක් පර්යේෂකයෝ සොයාගත්තා.
රාත්‍රී අහසේ දකින්න බැහැ
අවාසනාවකට රාත්‍රී අහස දෙස බලා මේ වර්ණවත් white dwarf දකින්න බැහැ. ඒවා වර්ණ තේරුම් ගන්න තරම් පහසුවෙන් පෙනෙන්න නම් අතිශය කුඩායි, අඳුරුයි. ඒ නිසා පර්යේෂකයෝ මිනුම් සහ ආකෘති යොදාගෙන ඒවා ළඟින් දුටුවොත් පෙනෙන ආකාරය නැවත ගොඩනඟා ගත්තා.
සූර්යයා වැනි තාරකා මිය ගොස් white dwarf බවට පත්වන විට, ඒවායේ ග්‍රහ පද්ධතිවල ශේෂ තාරකාවලට දෙන වර්ණ ඔස්සේ ජීවත් වෙන්න පුළුවන් කියන සිතුවිල්ල සිත්කළුයි. ෆ්‍රෙන්ච් කියන්නේ ක්ෂීරපථයේ (Milky Way) තාරකාවලින් 97%ක් වැඩියෙන් white dwarf ලෙස අවසන් වන නිසා, මන්දාකිණිය බොහෝ දුරට ඒකවර්ණ වී, අතරින් පතර දේදුන්නේ දිලිසුම් පෙනෙන කාලයක් පැමිණෙනු ඇති බවයි.
මූලාශ්‍රය: Sky & Telescope — A Chartreuse White Dwarf Shows Some Stars Really Are Green
