අප හැමෝම දන්නවා, පෘථිවිය වැනි විශාල ග්රහලෝකවලට තමන්ගේම චන්ද්රයන් සිටින බව. නමුත්, ග්රාහක (asteroids) වැනි කුඩා, ගල් සහිත අභ්යවකාශ වස්තූන්ටත් චන්ද්රයන් සිටිනවා කිව්වොත් ඔබ පුදුම වෙනවා ඇති. මේවා ග්රාහක චන්ද්රයන් (asteroid moons) ලෙස හැඳින්වෙන අතර, ඒවා විශ්වයේ තියෙන අමුතුම යුගල ලෙස සැලකිය හැකියි.
Table of Contents
මොනවද මේ ග්රාහක චන්ද්රයන්?
අභ්යවකාශයේ පාෂාණමය සුන්බුන් කොටස් ලෙස සැරිසරන ග්රාහක දහස් ගණනක් තිබෙනවා. ඒ අතරින්, ඇතැම් ග්රාහකයන්ට ඒවායේම ගුරුත්වාකර්ෂණයට හසුවී, ඒවා වටා කක්ෂගත වන තමන්ටම ආවේණික කුඩා චන්ද්රයන් සිටින බව දැන් විද්යාඥයන් විසින් තහවුරු කරගෙන තිබෙනවා. අඟහරු සහ බ්රහස්පති අතර ඇති ප්රධාන ග්රාහක වළල්ලේ (asteroid belt) ඇති ග්රාහක බොහොමයකට මේ ආකාරයේ චන්ද්රයන් සිටින බව සොයාගෙන ඇත. මේවා, එක ග්රහකයක් සහ එහි චන්ද්රයන් එකට එක්වූ කුඩා පද්ධති ලෙස ක්රියා කරනවා.
කැපී පෙනෙන උදාහරණයක්: ඉඩා සහ ඩැක්ටිල්
Dactyl
ග්රාහක චන්ද්රයන් පිළිබඳව අපට ලැබුණු හොඳම උදාහරණය තමයි ඉඩා (Ida) සහ එහි චන්ද්රයා වන ඩැක්ටිල් (Dactyl). 1993 වසරේදී, නාසා ආයතනයේ ගැලීලියෝ (Galileo) අභ්යවකාශ යානය බ්රහස්පති වෙත ගමන් කරමින් සිටියදී, අහම්බෙන් ග්රාහකයක් වන ඉඩා අසලින් ගමන් කළා. එහිදී, ඉඩා වටා ගමන් කරන කුඩා, සැතපුම් එකහමාරක් පමණ විශාල වූ චන්ද්රයෙක් දර්ශන තලයට හසුවුණා. එය විද්යාඥයන්ට මහත් විස්මයක් වූ අතර, මෙය “ඩැක්ටිල්” ලෙස නම් කළා. මෙම සොයාගැනීම, ග්රහකවලටද චන්ද්රයන් සිටිය හැකි බවට විද්යාඥයන්ට පැහැදිලි සාක්ෂියක් දුන් පළමු අවස්ථාවයි.
ග්රාහක චන්ද්රයන් නිර්මාණය වන්නේ කෙසේද?
විද්යාඥයන් විශ්වාස කරන පරිදි, ග්රාහක චන්ද්රයන් නිර්මාණය වීමට ප්රධාන හේතු කිහිපයක් තිබෙනවා.
- ගැටුම්: ග්රාහකයක් තවත් විශාල ග්රාහකයක් හෝ වෙනත් වස්තුවක් සමඟ ගැටීමෙන් පසුව ඇතිවන සුන්බුන් කොටස්, මව් ග්රාහකයේ ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයට හසුවීම නිසා චන්ද්රයන් බවට පත්විය හැකියි.
- වේගයෙන් භ්රමණය වීම: ඇතැම් ග්රාහක ඉතා වේගයෙන් භ්රමණය වන විට, එහි මතුපිටින් ද්රව්ය ඉවතට විසිවී, පසුව ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයට හසුවී චන්ද්රයකු ලෙස එහි කක්ෂගත විය හැකියි.
- ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය: සූර්යයා හෝ විශාල ග්රහලෝකයක් අසලින් ගමන් කරන විට, එහි ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය නිසා ග්රාහකයක් දෙකඩ විය හැකි අතර, ඉන් කොටසක් මව් ග්රාහකය වටා කක්ෂගත විය හැකියි.
ග්රාහක චන්ද්රයන් අධ්යයනය කිරීමේ වැදගත්කම
මෙම කුඩා පද්ධති අධ්යයනය කිරීමෙන් අපට ඉතා වටිනා තොරතුරු රැසක් ලබාගත හැකියි.
- ග්රාහකයක ස්කන්ධය: චන්ද්රයා ගමන් කරන වේගය සහ කක්ෂය මැනීමෙන්, අපට මව් ග්රාහකයේ ස්කන්ධය සහ ඝනත්වය ගණනය කළ හැකියි.
- විශ්වයේ ඉතිහාසය: මෙම ග්රාහක යුගල සෑදී ඇත්තේ කෙසේද යන්න අධ්යයනය කිරීමෙන්, සෞරග්රහ මණ්ඩලයේ මුල් අවධියේදී සිදුවූ ගැටුම් සහ සිදුවීම් පිළිබඳව අලුත් දැනුමක් ලබාගත හැකියි.
ග්රාහක චන්ද්රයන් පිළිබඳව තවමත් බොහෝ දේ සොයාගැනීමට ඉතිරිව තිබෙනවා. ඒවා අභ්යවකාශයේ අද්විතීය සංසිද්ධි වන අතර, විශ්වයේ අසීමිත විවිධත්වය පිළිබඳ තවත් උදාහරණයක් අපට පෙන්වා දෙනවා.
ඔබේ අදහස් පහතින් comment කරන්න!
Source:
https://www.jpl.nasa.gov/images/pia00299-early-view-of-dactyl/
https://science.nasa.gov/solar-system/asteroids/243-ida/
